Programy te jako jedyne są obowiązkowe dla wszystkich krajów członkowskich i pełnią kluczową rolę w realizacji planów ochrony przyrody. Mają one za zadanie pomóc we wdrażaniu europejskiej sieci ekologicznej NATURA 2000, której wprowadzenie wymuszają na państwach Wspólnoty Dyrektywa Siedliskowa (92/43/WE) i Dyrektywa Ptasia (79/409/WE) Unii Europejskiej.

Jak wygląda budowa programu rolnośrodowiskowego?

Składa się z czterech podprogramów:

• I - ochrona różnorodności biologicznej obszarów wiejskich
• II - ochrona środowiska przyrodniczego i krajobrazu
• III - rolnictwo ekologiczne
• IV - ochrona zasobów genetycznych w rolnictwie

Każdy z podprogramów składa się z różnych pakietów działań:

• niepłatnych - podstawowych
  płatnych - wykraczających poza zwykłą dobrą praktykę rolniczą
• pakiety płatne dzielą się na:

- obowiązkowe działania systemowe
- działania dobrowolne, tzw. działania środowiskowe

Gdzie będzie realizowany podprogram?

• I - na obszarach o wysokich walorach przyrodniczych /obszary przyrodniczo wrażliwe/. Na wyznaczonym terenie zachowanie bioróżnorodności zależeć będzie od kontynuacji tradycyjnych form użytkowania rolniczego. W skład tych obszarów wejdą: obszary chronione wraz z otulinami. Wstępnie oblicza się, że tereny te obejmą ok. 10% powierzchni kraju.
  
• II - na terenie całego kraju, z wydzieleniem regionów w każdym z obszarów problemowych. W ramach podprogramu przewiduje się działania zachowujące i przywracające walory przyrodnicze, ochronę genetyczną roślin uprawnych i ras zwierząt gospodarskich, kształtowanie struktury krajobrazu, przeciwdziałanie erozji i obniżaniu retencji wodnej etc.
  
• III - na terenie całego kraju bez ograniczeń przestrzennych
  
• IV -na terenie całego kraju bez ograniczeń przestrzennych

Co to jest pakiet podstawowy?
(tzw. minimum rolnośrodowiskowe)

• stanowi szereg działań stosowanych w całym gospodarstwie
  
• obejmuje zwykłą praktykę rolniczą
  
• ma obejmować swym zakresem stosowanie się do obowiązującego prawa w zakresie ochrony środowiska
  i ochrony przyrody

Jakie są zalecenia minimum rolnośrodowiskowego?

• właściwe stosowanie nawozów organicznych i mineralnych
  
• bezpieczne dla środowiska przechowywanie odchodów zwierząt gospodarskich
  
• przestrzeganie zakazów obowiązujących podczas stosowania środków ochrony roślin
  
• zakaz wypalania traw
  
• zakaz emisji ścieków bytowych i płynnych nawozów organicznych do zbiorników otwartych i wód płynących
  
• utrzymanie czystości i porządku w gospodarstwie

Co to jest pakiet systemowy?

• ma na celu wdrożenie zrównoważonego gospodarowania na terenach wiejskich
  
• ma integrować produkcję rolniczą z ochroną środowiska
  
• objęte nim jest całe gospodarstwo wraz z kierunkiem i poziomem produkcji rolniczej
  
• podstawą pakietu jest ograniczenie zanieczyszczeń obszarowych wywoływanych składnikami biogennymi
  
• obejmuje działania rolnicze wykraczające poza minimum rolnośrodowiskowe

Jakie działania obejmuje pakiet systemowy?

• opracowanie planu nawozowego na podstawie badania gleb na składniki nawozowe
  
• stosowanie insektycydów i herbicydów selektywnych i małotoksycznych
  
• zachowanie istniejącej struktury użytków ekologicznych
  
• zachowanie tradycyjnych metod gospodarowania, o ile przyczyniają się do ochrony zagrożonych zasobów przyrody
  
• zachowanie, bądź utworzenie 1 m miedzy bez stosowania środków chemicznych między polem ornym a terenami zadrzewionymi oraz na granicy ze zbiornikami wodnymi
  
• prowadzenie rachunkowości i dokumentacji praktyk agrotechnicznych

Co to są pakiety przyrodnicze?

• mają na celu zachowanie siedlisk przyrodniczo cennych, które znajdują się na terenie gospodarstwa
  
• ograniczają się do obszaru występowania siedlisk priorytetowych
  
• mają utrzymać siedliska o wysokich walorach przyrodniczych ukształtowanych w wyniku działalności rolniczej oraz nie użytkowanych rolniczo, które tworzą ostoje zagrożonych gatunków zasiedlających obszary rolnicze
  
• mają za zadanie kontynuować praktyki rolnicze, które warunkują zachowanie różnorodności biologicznej

Jakie działania obejmuje pakiet przyrodniczy?

• zakaz odłogowania, bądź zbytniej ekstensyfikacji
  
• zakaz, bądź ograniczenie stosowania praktyk, takich jak przeorywanie, wałowanie, budowa nowych systemów melioracyjnych, stosowanie nawozów sztucznych, wapnowanie
  
• selektywna kontrola chwastów
  
• obsada zwierząt do 1,0 SD na ha
  
• unikanie nadmiernego i niedostatecznego wypasu
  
• terminy koszenia i wypasów dostosowane do wymogu chronionych gatunków roślin i zwierząt
  
• powstrzymanie inwazji roślinności wysokiej na siedliskach łąkowych

Co to jest pakiet środowiskowy?

• obejmuje listę działań przyczyniających się do poprawy struktury krajobrazu pozbawionej użytków środowiskowych (oczka wodne, zadrzewienia, miedze)
  
• ma zachować wartości kulturowe obszarów wiejskich (tradycyjna struktura użytków rolnych)
  
• obejmuje działania takie jak: renaturalizacja przekształconych łąk uprawnych, ochrona gleb i wód, tworzenie terenów otwartych, tworzenie stref buforowych, zachowanie tradycyjnych sadów

Co stanowi cel pakietu?

• wprowadzenie ograniczeń w odniesieniu do zasad stosowania środków produkcji mając na celu maksymalne wykorzystanie naturalnego potencjału produkcyjnego agrocenoz
  
• rozwój rolnictwa przyjaznego dla środowiska z wykorzystaniem lokalnych odmian i ras w celu ochrony zasobów genetycznych
  w rolnictwie
  
• rozwój rolnictwa ekologicznego lub integrowanych metod gospodarowania
  
• ograniczenie negatywnych skutków dla środowiska wynikających z procesu produkcyjnego
  
• kontynuacja ekstensywnych metod produkcji, zwłaszcza ekstensywnego chowu zwierząt z utrzymaniem wypasów na użytkach zielonych
  
• aktywna ochrona siedlisk i gatunków chronionych związanych z obszarami rolnymi
  
• upowszechnianie długofalowego planowania działań na rzecz ochrony środowiska i różnorodności biologicznej
  w gospodarstwach rolnych
  
• dbałość o walory przyrodnicze, estetyczne i kulturowe
  w obrębie gospodarstwa

Jakie zasady obowiązują przyszłych uczestników programu?

• zasada dobrowolności
  
• zasada określenia poziomu referencyjnego /spełnienie tzw. poziomu odniesienia/
  
• zasada całościowego podejścia /jeżeli program dotyczy tylko części gospodarstwa to należy stosować podstawowe dobre praktyki rolnicze w całym gospodarstwie/
  
• zasada korzystania z wiedzy i usług doradczych (stworzenie przy udziale ekspertów planów rolnośrodowiskowych dla gospodarstwa)
  

Kto może uczestniczyć w programie?

• rolnicy (osoby fizyczne i prawne, np. spółdzielnie lub zrzeszenia prywatnych właścicieli gruntów rolnych
  
• wieloletni dzierżawcy gruntów rolnych (właściciel musi wyrazić zgodę na piśmie)
  
• gospodarstwa posiadające co najmniej 3 ha (w przypadku gospodarstw ekologicznych 1 ha)
  
• rolnicy utrzymujący się wyłącznie z pracy na roli, jak i rolnicy czerpiący dodatkowe dochody z innego stosunku pracy
  
• możliwe jest także składanie wniosków grupowych ze względu na duże rozdrobnienie gospodarstw rolnych (minimum
  5 rolników)

Za jakie działania można uzyskać dopłatę
i w jaki sposób obliczane są płatności?

• uczestnicy programów uzyskują dopłatę przeliczaną na powierzchnię hektarów użytków rolnych lub na metry gdy dopłata dotyczy struktur liniowych np. zadrzewień
  
• płatności mogą uwzględniać utracony dochód netto w wyniku przestawienia gospodarki na ekstensywne metody produkcji rolniczej
  
• dopłaty obowiązują także za dodatkowo poniesione koszty nie wynikające z normalnej produkcji rolniczej
  
• za przywrócenie rolnictwa na gruntach odłogowanych ze względów ekonomicznych
  
• za przywracanie zanikających tradycyjnych praktyk rolniczych
  
• nie stosuje się podwójnego finansowania za te same czynności w odniesieniu do tej samej powierzchni
  
• uwzględniane przy tytułach płatności mają być te działania, które wykraczają poza podstawowe dobre praktyki rolnicze

Jak finansowany jest program?

• koszty wdrażania programów są współfianansowane przez budżet Funduszu EAGGF wg zasady, że na obszarach zaliczonych do celu 1 (obszar celu 1 charakteryzuje się tym, że wartość ich produktu krajowego brutto jest niższa od 75% wartości tego wskaźnika dla krajów członkowskich) udział środków unijnych wynosi 75%, a na obszarach zaliczonych do celu 2 i 3 – 50%. Polska ze względu na niski dochód narodowy brutto objęta będzie celem 1, jednakże budżet państwa będzie musiał partycypować w kosztach wdrażania programu.
  
• Rozporządzenie Rady 1257/1999 określa górny limit i zasady obliczania dopłat. Maksymalne kwoty płatności w przeliczeniu na 1 ha:
  

- dla jednorocznych upraw wynoszą 600 EUR (2400 PLN)
- dla wyspecjalizowanych wieloletnich upraw wynoszą 900 EUR (3 600 PLN)
- dla innych upraw – 450 EUR (1000 PLN)

• w uzasadnionych przypadkach można podnieść wysokość płatności o kwotę, która maksymalnie może stanowić 20% sumy wyliczonych utraconych dochodów i poniesionych kosztów
  
• postawą wypłacenia płatności jest pozytywny wynik kontroli gospodarstwa oraz terminowo złożony wniosek o płatność
  w odpowiednim oddziale agencji płatniczej

Do kogo po pomoc?

• agencji płatniczej pracującej na rzecz ministerstwa rolnictwa, ich służb kontrolnych i monitorujących efekty środowiskowe wdrażania programów
  
• służb doradczych państwowych i prywatnych
  
• organizacji niezależnych o profilu przyrodniczym wspomagających służby doradcze